Samenvatting

Het schokkende verhaal van de man die gedwongen werd de oorlogsmisdaden van de nazi's vast te leggen

Iedereen kent de foto’s van de gevangenen in Auschwitz en die van de slachtoffers van ­Mengeles wetenschappelijke onderzoeken. Maar wíe nam die foto’s? Een SS’er? Mengele zelf?
Wilhelm Brasse, gevangene nummer 3444 in ­Auschwitz, werd van 1940 tot 1945 gedwongen om met ‘Deutsche Gründlichkeit’ elk gruwelijk detail van het kampleven op foto’s vast te leggen. Dagelijks geconfronteerd met de wanhoop en het lijden van de gevangenen, realiseerde Brasse zich dat hij iets moest doen om deze misdaden openbaar te maken. Keer op keer riskeerde hij zijn leven door foto’s en negatieven in handen van het Poolse ­verzet te spelen.
Toch vond Brasse zelfs in de dodenkampen on­verwachte blijken van hoop: de moed van de ­verzetsstrijders, een klein, vriendelijk gebaar en het vinden van liefde op de onwaarschijnlijkste plek op aarde, overtuigden Brasse ervan dat zelfs oog in oog met de dood sommige mensen nooit hun menselijkheid en de hoop op een beter leven verliezen.

De pers over De fotograaf van Auschwitz
‘Een ontroerend bewijs van de kracht van een man die vocht om zijn menselijkheid te bewaren in een tijd van mensonterende wreedheid.’ La Stampa
‘Wat een bescheiden maar onovertroffen getuige van de Holocaust.’ La Repubblica
‘Een gezicht bij de gruwelen.’ HDC-kranten (Boek van de Dag)

Mijn persoonlijke recensie:

Wilhelm Brasse, gevangene nummer 3444, wordt in Auschwitz gedwongen om als fotograaf de gruwelijkheden van het kamp vast te leggen. Hij moet zijn werk uitvoeren terwijl hij zelf voortdurend wordt geconfronteerd met de angst voor de dood. Juist die angst vond ik een van de meest indringende aspecten van dit boek. Gedurende het verhaal voel je hoezeer Brasse wordt beheerst door de dreiging die hem omringt. Zijn werk lijkt hem een houvast te bieden, maar vormt tegelijkertijd een vlucht voor de werkelijkheid waarin hij gevangen zit.

Ik heb al veel boeken over de Holocaust gelezen en was bekend met de verschrikkingen van Auschwitz. Toch wist dit verhaal mij opnieuw te raken. Niet alleen door wat er in het kamp gebeurde, maar vooral door de psychologische gevolgen van het leven onder voortdurende dreiging. De angst om je eigen leven te verliezen kan een mens weerloos maken en volledig afhankelijk van degenen die de macht over hem uitoefenen. Dat besef wordt in dit boek bijzonder voelbaar.

Wat mij daarnaast bezighield, is de manier waarop het kampleven functioneerde. Gevangenen werden gedwongen werkzaamheden te verrichten die het systeem draaiende hielden. Hoe kon een kleine groep bewakers de macht behouden over zoveel gevangenen? Angst, uitputting, afhankelijkheid en het verlies van vertrouwen speelden daarin een belangrijke rol. Ook het uiteenvallen van familiebanden en andere persoonlijke relaties maakt duidelijk hoezeer de gevangenen niet alleen lichamelijk, maar ook geestelijk werden getroffen.

Het verhaal van Brasse laat zien hoe iemand probeert te overleven in omstandigheden waarin vrijwel iedere vorm van vrijheid hem wordt ontnomen. Zijn positie als fotograaf beschermt hem niet tegen de werkelijkheid, maar geeft hem wel een taak waarop hij zich kan richten. Tegelijkertijd blijft hij zelf een gevangene, iemand die bang is en niet weet of hij de volgende dag zal overleven.

Juist die menselijke kant maakt dit boek voor mij zo waardevol. Het gaat niet uitsluitend over de gruwelijkheden van Auschwitz, maar ook over de gevolgen van terreur, de grenzen van menselijke weerbaarheid en de manieren waarop mensen proberen hun menselijkheid te behouden.

De fotograaf van Auschwitz is een aangrijpend en indrukwekkend boek dat je niet alleen laat nadenken over wat mensen elkaar kunnen aandoen, maar ook over wat het betekent om onder extreme omstandigheden te moeten overleven. Voor wie de Holocaust beter wil begrijpen, niet alleen vanuit de historische feiten maar ook vanuit de menselijke ervaring, is dit een bijzonder lezenswaardig boek.

Mijn waardering: 5 sterren.